تنها كساني به آيات ما مي گروند كه چون (آيات قرآن) را به ايشان يادآوري كنند ، به حال سجده مي افتند و به ستايش پروردگارشان تسبيح مي گويند  و تكبر نمي ورزندôاز بسترهاي خواب (براي عبادت شب) پهلو تهي مي كنند و پروردگارشان را با خوف و رجا مي خوانند و از آنچه روزيشان كرده ايم انفاق  ميكنندôپس هيچ كس نمي داند چه چيزي هايي كه موجب روشني چشم است به پاداش آنچه انجام مي دانند برايشان نهفته شده است

ترجمه آيات 15(آيه سجده) ، 16 و 17 از سوره مباركه سجده

مقدمه :

سجده حالتی است که نشانگر کمال کرنش و نهایت احترام بنده نسبت به فرمان پروردگار خویش است، قرآن کریم درجای جای آیات از سجدۀ تمام موجودات در مقابل خداوند متعال پرده برمی دارد؛«آیانمی بینی هرآنکس که در آسمان و زمین است برای خداوند سجده می کند،همچنین خورشید و ماه و ستارگان و کوهها و جنبندگان ولی بسیاری از مردم نیز مستحق عذاب هستند…»[1] و در آیات زیادی نیز از سرپیچی و سجده نکردن ابلیس به مذمت یاد می کند. ازاین رو بندگان مؤمن و خردمند خدا نیز آنگاه که هنگام تلاوت آیات قرآن از اوج محتوای آیات و عظمت این پیام الهی متأثر می شوند، به سجده می افتند.[2]دراین درس به برخی از احکام مربوط به«قرائت سوره های عزائم» و«چگونگی سجدۀواجب قرآنی» اشاره مي شود.

*توضیح1: از چهار سوره ای که دارای سجدۀ واجب قرآنی هستند با عنوان«عزائم» یاد می شود. این سوره ها مشتمل بر آیاتی هستند که با خواندن آنها«سجدۀواجب قرآنی» را باید بجا آورد. این سوره ها و آیات سجده دار آنها عبارتند از: جزء بيست و يكم سوره مبارکۀ سجده آيه 15، جزء بيست و چهارم سوره مباركه فصّلت آيه 37، جزء بيست و هفتم سوره مباركه نجم آيه 62 (آخرين آيه)، جزء سي ام سوره مباركه علق آيه 19 (آخرين آيه)، که این سوره ها در روایتی از امام باقر(ع) مشخص شده اند. ايشان پس از اشاره به موارد چهارگانه سجده واجب در خصوص موارد يازده گانه سجده مستحبه  در قرآن مي فرمايند: «و براي تو در مورد ساير آيات سجده اختيار است ، اگر خواستي سجده كن و اگر خواستي سجده نكن» و اضافه فرمودند: «همواره علي بن الحسين (ع) علاقه داشتند در همه آيات (سجده مستحبي) سجده نمايند.»[3]

توضیح2: در بعضی از قرآنها در برخی از آیات سجده زیر يا بالاي قسمتی از آیه خط کشیده و در پایانِ آیۀ سجده و يا انتهاي آيه بعد  علامتی (             ) گذاشته مي شود.بايد توجه داشت حکمِ وجوب سجده تنها مربوط به آیۀ سجده اي مي باشد كه نام و آيه آنها بيان شد  و آیات ديگر چنين حکمی را ندارند.

1) اگر انسان آیۀ سجده را بخواند يا گوش دهد بعد از تمام شدن آیه باید فوراً سجده کند و اگر فراموش کرد، هر وقت که یادش آمد باید سجده کند.[4]

2) اگر كسي تلاوت آيه سجده را گوش دهد و خود نيز بخواند ، باید دو سجده انجام دهد.[5]

توضيح: بنابراين در جلسات قرآن كه معمولاً يك نفر با صداي بلند تلاوت و ديگران با تلاوت از روي قرآن قاري را همراهي مي نمايند ، هنگام تلاوت آيه سجده ، دو بار بايد سجده نمود اما اگر بدون اختيار تلاوت ديگري بگوش او برسد ، تكليف فرد شنونده با توجه به اختلاف فتوايي كه در مسأله قبل بيان شد مشخص مي شود.

3) در غیر نماز، اگر در حال سجده آیه را بخواند یا گوش دهد باید سر از سجده بردارد و دوباره سجده کند.[6]

4) اگر آیات سجده را از ضبط صوت ، رادیو و تلویزیون بشنود در صورتي كه برنامه بصورت زنده و مستقيم پخش نشود ، سجده واجب نیست.[7]

5) برای کسی که بعد از مسّ میّت، غسل نکرده خواندن سوره‌هایی که سجده واجب دارد مانعی ندارد.[8]

6) خواندن یا گوش کردن به تمام آیه سبب وجوب سجده می‌شود بنابراین با خواندن مقداری از آیه سجده، سجده واجب نمی‌شود.[9]

7) در سجدۀ واجب قرآن نمی‌شود بر چیزهایِ خوراکی و پوشاکی سجده کرد.[10] ولي رعايت شرايطي مانند رو به قبله بودن ، داشتن وضو لازم نيست.

8) در سجدۀ قرآن، گذاشتن پیشانی به قصد سجده بر زمین، گرچه ذکر نگوید، کافی است.[11]

9) در سجده واجب قرآن باید طوری عمل کند که بگویند سجده کرد.[12] (یعنی نیّت و صورت ظاهری سجده را رعايت نمايد.)

10) افراديكه غسل واجب بر عهده آنهاست چنانچه آيه سجده را تلاوت كرده و يا بشنوند مي توانند بدون غسل ، سجده كنند.[13]

11) گفتن ذکر در هنگام سجدۀ واجب قرآن ، مستحب است و بهتر است بگوید:

«لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ حَقًّا حَقًّا ، لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ اِيماناً وَ تَصْدِيقاً ، لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ عُبُودِيَّةً وَ رِقًّا سَجَدْتُ لَکَ يا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقًّا لا مُستَنْکِفاً وَ لا مُسْتَکْبِراً ، بَلْ أَنَا عَبْدٌ ذَلِيلٌ ضَعِيفٌ خائِفٌ مُسْتَجِيرٌ»[14]

ترجمه: هيچ معبودي نيست جز خداوند (و اين مطلب) حقيقتي كامل است ، هيچ معبودي نيست جز خداوند (و اين مطلب) از روي ايمان و تصديق است ، هيچ معبودي نيست جز خداوند (و اين مطلب) از روي عبوديت و بندگي است ، پروردگارا براي تو از روي عبوديت و بندگي سجده مي كنم و نه با حالت سرپيچي و نه متكبرانه ، چرا كه من بنده ذليل ، ناتوان ، هراسان و پناهنده تو هستم.

12) خواندن سوره اي كه سجده واجب دارد بر جنب حرام است (حتي اگر يك كلمه از اين چهار سوره را هم بخواند حرام است)[15]

نكته: پس از تلاوت يازده آيه از آيات قرآن كريم سجده نمودن براي قاري و شنونده مستحب است. آن آيات عبارتند از: 1) آيه آخر سوره اعراف.  2) آيه 15 سوره رعد.  3) آيه 48 سوره نحل.  4) آيه 107 سوره اسرا.  5) آيه 58 سوره مريم.  6) آيه 18 سوره حج.  7) آيه 77 سوره حج.  8) آيه 60 سوره فرقان.  9) آيه 25 سوره نمل.  10) آيه 24 سوره صاد.  11) آيه 21 سوره انشقاق.[16]

 *قرائت سُوَر عزائم در نماز

1) در نمازهاي واجب مي توان پس از حمد تمامي سوره هاي قرآن غير از سوره هاي سجده دار يا عزائم را قرائت كرد ولي اگر  یکی از چهار سورۀ سجده‌دار را عمداً بخواند نماز باطل است.[17]

2) اگر اشتباهاً مشغول خواندنِ سوره‌ای شود که سجده واجب دارد چنانچه پیش از رسیدن به آیۀ سجده بفهمد باید آن سوره را رها کند و سورۀ دیگری بخواند و اگر بعد از خواندن آیۀ سجده بفهمد باید در بین نماز بنابر احتیاط واجب با اشاره سجده کند و به همان سوره که خوانده اکتفا کند.[18]

3) اگر در نماز آیۀ سجده را بشنود و با اشاره سجده کند نمازش صحیح است.[19]

استفتائات ویژه

در صورتي كه قاري حاضر نباشد و آيات سجده از راديو و ضبط شنيده شود تكليف شرعي چيست؟

مقام معظم رهبري:

شنيدن آيات سجده از نوار (ضبط) موجب سجده نمي گردد و اما در وقت شنيدن آن از راديو يا بلند گو به صورت مستقيم و زنده بنابر احتياط سجده واجب است.

اجوبة الاستفتائات مقام معظم رهبري ج1 ص142 سؤال 508

نمودارچکیدۀ درس

پرسشهای درس

1ـ آیه‌های سجدۀ واجب را نام برده و وظیفه انسان در هنگام شنیدن این آیات را بیان کنید؟

2ـ دستور مرجع شما در مورد وظیفه‌تان هنگام شنیدن آیات سجده از رادیو و تلویزیون به صورت غیرمستقیم چیست؟

3ـ آيا در هنگام سجده واجب قرآن داشتن وضو و روبه قبله بودن لازم است؟

بيشتر بدانيم

ü  با مراجعه به تفاسير شيعه درباره آيات چهارگانه اي كه داراي سجده واجب هستند و نيز آيات يازده گانه اي كه داراي سجده مستحب هستند پيرامون سجده موجودات در برابر عظمت الهي ، ستايش خداوند از بندگاني كه در هنگام شنيدن آيات خدا خضوع و سجده مي نمايند و نيز رابطه «سجده» با «قرب الهي» مطالعه بفرماييد.

ü  خوبست كه بدانيم بر خلاف مذهب شيعه كه سجده واجب را تنها در چهار سوره لازم مي دانند مذاهب اهل سنت ، هنگام خواندن برخي از آيات يازده گانه بالا نيز سجده را واجب مي دانند براي مطالعه بيشتر در اين باره به تفسير نمونه ذيل آيات آخر سوره اعراف و آيه 21 از سوره انشقاق و تفاسير اهل سنت مراجعه فرماييد.

ü  براي سجده قرآني اذكار ديگري نيز از اهل بيت نقل شده است در صورت تمايل به كتاب عروة الوثقي تأليف آيت الله العظمي محمد كاظم يزدي ج1 ص532 مسأله18 مراجعه فرماييد.

پي نوشت

[1]. سوره مباركه حج آيه 18.

.سورۀاسراء، آیات107 تا109     [2]

[3] . نوري ، حاجي حسين ، مستدرك الوسائل ج4 ص 320

[4] . مراجع عظام تقليد درباره اينكه ملاك وجوب سجده ، «استماع» (يعني گوش سپردن با توجه) و يا «سماع» (يعني بگوش رسيدن هر چند بدون توجه) است اختلاف نظر دارند بعنوان مثال : فردي كه در جلسه قرائت قرآن هنگامي كه مشغول به صحبت با دوست خود است صداي تلاوت آيه سجده به گوش او برسد «سماع» براي او محقق شده ولي چون توجهي به تلاوت آيه سجده نداشته «استماع» رخ نداده است. با توجه به اين مطالب حضرات آيات امام(ره) ، تبريزي ، سيستاني ، شبيري زنجاني و بهجت سجده قرآني را هنگام شنيدن بي اختيار (سماع) بنابر احتياط مستحب لازم مي دانند ، حضرات آيات صافي ، فاضل و مكارم سجده قرآني را در اين حالت بنابر احتياط واجب لازم مي دانند. بنی‌هاشمی خمینی سیدمحمدحسن ، توضیح المسائل مراجع، ج1، ص 558 مسأله 1093، تحريرالوسيله ج1 ص 160 و وسيلة النجاة با حاشيه آيت الله العظمي بهجت ج1 ص 214

[5] . بنی‌هاشمی خمینی سیدمحمدحسن ، توضیح المسائل مراجع، ج1، ص 558 مسأله1093مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، فاضل و سيستاني و مطابق با فتواي حضرات آيات تبريزي و شبيري زنجاني بنابر احتياط واجب و بنابر فتواي آيت الله بهجت احتياط مستحب دو سجده انجام دهد. به فتواي حضرت آيت الله مكارم يك سجده كافي است.

[6] . همان، ص 559. مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، فاضل ، سيستاني ، تبريزي ، شبيري زنجاني ، بهجت ، مكارم. 

[7] . همان، ص 559. مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، بهجت ، سيستاني ، تبريزي و مطابق با فتواي حضرات آيات صافي گلپايگاني و شبيري زنجاني و مكارم شيرازي بنابر احتياط واجب بايد سجده كند و طبق نظر حضرت آيت الله فاضل بايد سجده كند.

[8] . همان، ص296 مسأله532. مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، فاضل ، سيستاني ، تبريزي ، شبيري زنجاني ، صافي  ، مكارم طبق نظر آيت الله بهجت بنابر احتياط مستحب از اين كار اجتناب كند.

[9] . حجت هادی ، قرآن در آئینه احکام، ص47 .

[10] . بنی‌هاشمی خمینی سیدمحمدحسن ، توضیح المسائل مراجع، ج1، ص 560 . مطابق با فتواي حضرت امام خميني ، و آيات عظام سيستاني ، تبريزي ، فاضل ، صافي ، شبيري زنجاني و مكارم شيرازي

[11] . همان، ص561 مسأله 1097. مطابق با فتواي حضرت امام خميني ، و آيات عظام سيستاني ، تبريزي ، فاضل ، شبيري زنجاني و مكارم شيرازي و طبق نظر حضرت آيت الله صافي گلپايگاني احتياط مستحب است كه ذكر بگويد.

[12] . همان، ص561 مسأله 1098. مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، سيستاني ، تبريزي ، شبيري زنجاني ، بهجت و صافي گلپايگاني.

[13] . مطابق با فتواي حضرت امام خميني ، و آيات عظام سيستاني ، تبريزي ، شبيري زنجاني ، بهجت و مكارم شيرازي بنی‌هاشمی خمینی سیدمحمدحسن ، همان، ج1، ص 560 مسأله 1097، عروة الوثقي ج1 ص 530 ، مسأله 16 و وسيلة النجاة با حاشيه آيت الله العظمي بهجت ج1 ص 215 مسأله6

[14] . همان، ص561 مسأله 1099 .

[15] . بنی‌هاشمی خمینی سیدمحمدحسن ، همان، ص 205 مسأله355مطابق با فتواي حضرات آيات: امام خميني ، بهجت ، سيستاني و صافي گلپايگاني و مطابق با فتواي حضرت آيت الله مكارم شيرازي : تنها خواندن آيه سجده دار حرام است نه ساير آيات سوره هاي عزائم.

[16] . نجفي ، شيخ محمد حسن ، جواهر الكلام ج 10 ص 223

[17] . بني هاشمي خميني سيد محمد حسن،توضيح المسائل مراجع، ج1 ص515 مسأله 983 مطابق با فتواي حضرات آيات امام(ره) ، فاضل ، صافي ، بهجت ، تبريزي.

[18] . همان، ج1 ص515 مسأله 984 مطابق با فتواي حضرت امام (ره) ، با توجه به اختلاف نظرات مراجع عظام تقليد در اين مسأله مقلدان گرامي به رساله توضيح المسائل مرجع خود مراجعه نمايند.

[19] . همان، ج1 ص516 مسأله 985 مطابق فتواي حضرت امام (ره) ، ولي مطابق فتواي آيات عظام تبريزي و سيستاني و صافي علاوه بر انجام سجده بصورت اشاره پس از اتمام نماز هم سجده كند و مطابق نظر آيت الله بهجت بنابر احتياط واجب بعد از نماز سجده را بجا مي آورد

درس پنجم : مقدمات قرائت (نيت و يادگيري)

کلام نور

امام صادق (عليه السلام) مي فرمايند:

بر شما باد به قرآن اهميت داده و آنرا بياموزيد. گروهي از مردم هستند قرآن را فرا مي گيرند تا مردم بگويند فلاني قاري قرآن است و گروهي نيز آنرا مي آموزند صرفاً براي صوت تا بگويند فلاني خوش صدا هست. در اين آموزش خيري نيست. برخي از مردم هم قرآن را مي آموزند و شب و روز (به تلاوت و عمل) به آن قيام مي كنند و براي آنها اهميتي ندارد كه كسي از آن با خبر باشد يا نباشد.

اصول كافي جلد 4 صفحه 420 حديث 6

*مقدمه

در نظام ارزشی اسلام، نیّت رکن اساسی و زیر بنای اعمال عبادي و در واقع شکل گیری چارچوب عبادت و پذیرفته شدن آن بستگی کامل به قصد و نیّتی دارد که فرد را به سوی انجام عمل فرا می خواند.

   قرائت قرآن کریم نیز که جزو با فضیلت ترین عبادات است، باید همواره با نیّتی که جلب رضای الهی و کسب هدایت از محضر قرآن و سایر اهداف متعالی درآن باشد، همراه گردد. از اینرو ائمۀ معصومین(ع) که ساکنان اصیل خانۀ وحی هستند، داشتن نیّت صحیح را شرط بهره برداری از انوار قرآن دانسته و قاریانی را که به قصد خودنمایی و یا با بنگيزه رسیدن به بهرۀ بی ارزش دنیایی به تلاوت قرآن می پردازند به شدت مذمّت نموده اند.

    در این درس به برخی از احکامِ مربوط به نیّت درقرائت قرآن و پس ازآن به احکامِ يادگيري قرائت صحيح در نماز پرداخته می شود.

الف) نیّت در قرائت:

1) در نماز و سایر عبادات همچون قرائت قرآن (چه در نماز و چه در غير نماز)، خالص بودن نیّت از ریا، شرط صحت و پذيرفته شدن عمل است، بنابراين اگر آنها را به قصد ریا انجام دهد عمل باطل می‌شود.[1]

توضیح: بطلان قرائت به معنی عدم پذیرشِ آن از سوی خداوند متعال است به همین علّت اگر کسی در قرائت نماز دچار ريا شود نماز او باطل مي شود و نيز اگر كسي نذر قرائت قرآن كرده باشد و آن را با نیت ریا انجام دهد، به نذرش وفا نكرده و بايد مجدداً با نيتي صحيح آنرا اعاده كند.

2) نيت از اركان هر عبادت است بنابراين چنانچه در نيت فرد اشكالي وارد شود ، هر چند بصورت سهوي ، عمل باطل مي شود. بنابراين اگر كسي در عبادت خود مثلاً در قرائت سوره نماز دچار ريا شود ولي فوراً متوجه شود و از اين عمل خود پشيمان شود هم نماز او باطل است.[2] 

3) ریاهایی که مبطل قرائت هستند عبارتند از:[3]

اول: قرائت را تماماً برای غیرخدا انجام دهد.

دوم: قرائت را هم برای خدا و هم برای غیرخدا انجام دهد. به عبارت ديگر انگيزه و محرك انسان براي قرائت هم امتثال فرمان خدا و هم جلب نظر مردم باشد.

سوم: ریا و خودنمايي در اوصاف قرائت، مثلاً تلاوت قرآن با صوت زیبا یا با خشوع و تأنّی براي خود نمايي.

4) ریاهایی که مبطل قرائت نمی‌باشند عبارتند از:

اول: ریا در مقدمات قرائت، مثلاً در رفتن به مسجد برای قرائت، قصد ریا کند.

دوم: ریا در بعضی از اعمال خارج از قرائت، مثل پوشیدن لباس خاص در هنگام قرائت، با قصد ریا.

سوم: در جائيكه عمل را خالصانه برای خدا انجام مي دهد ولی در عين حال دوست دارد مردم آن را ببینند و از آن مطلع شوند.

چهارم: ریا بعد از عمل، مانند اینکه قرائت خالص برای خدا باشد ولی بعد از آن برای خوشامد دیگران آن را نقل کند.

توضيح: گرچه ريا بعد از اتمام عبادت خالصانه موجب بطلان آن نمي شود ولي فرد بخاطر انجام ريا ، كار حرامي انجام داده و بايد از آن توبه كند.[4]

پنجم: عجب و خودپسندي و خودبيني در هنگام عبادت و به عبارت ديگر بزرگ و بسيار شمردن عمل در مقابل خداوند چنانچه همزمان با انجام عبادت باشد بنابر احتياط مستحب موجب بطلان عمل شده و چنانچه پس از انجام عبادت اين صفت ناپسند براي انسان ايجاد شود عمل گذشته باطل نمي شود.[5]

ب) يادگيري قرائت نماز

يكي از وظايفي كه بر عهده هر مسلمان معتقد است آموختن شيوه صحيح خواندن نماز بويژه قرائت صحيح حمد و سوره نماز مي باشد و اولين گام در اين راه آموزش روخواني صحيح آيات سوره مباركه حمد و سوره هايي است كه فرد به دلخواه خود پس از قرائت سوره حمد در نماز تلاوت مي كند مي باشد.[6]

1)     كسيكه حمد و سوره و اذكار ديگر نماز را به خوبي نمي داند و مي تواند ياد بگيرد ، چنانچه وقت وسعت داشته باشد ، بايد ياد بگيرد و اگر وقت تنگ است بنابر احتياط واجب در صورتيكه ممكن باشد بايد نمازش را به جماعت بخواند.[7]

2)     اگر يكي از كلمات حمد يا سوره را نداند يا عمداً آن را نگويد يا به جاي حرفي حرف ديگر بگويد مثلاً بجاي (ض) (ظ) بگويد يا اعراب را تغيير بدهد و يا تشديد را نگويد نماز باطل است.[8] 

3)     اگر كسي شيوه صحيح قرائت كلمه اي را نداند مثلاً نداند مغضوب با (ض) است يا با (ظ) بايد ياد بگيرد و اگر هر دو حالت را بخواند نمازش باطل است.[9]

4)     اگر انسان كلمه اي را صحيح بداند در نماز همانطور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده لازم نيست دوباره نماز را بخواند و يا اگر وقت گذشته قضا نمايد.[10]

5)     امام جماعت علاوه بر شروطي مانند عدالت بايد نماز را بصورت صحيح بخواند.[11]

6)      اگر مأموم بداند كه امام جماعت برخي از اذكار نماز را بصورت غلط قرائت مي نمايد نمي تواند به او اقتدا نمايد.[12]

نمودار چکیده درس

استفتائات ويژه

* آيا گرفتن اجرت در برابر تلاوت قرآن جايز است يا نه ؟

پاسخ مرحوم آيت الله العظمي فاضل لنكراني : اشكالي ندارد.

پاسخ مرحوم آيت الله العظمي تبريزي : اجير شدن بر قرائت قرآن مانعي ندارد . والله العالم.

پاسخ آيت الله العظمي مكارم شيرازي : اشكالي ندارد.

استفتائات قرآني ، غلامرضا نيشابوري صفحه 94

* اگر كسي قرآن بخواند براي اينكه به ديگران صداي خوب خود را بفهماند ، آيا عمل او ريا و حرام است؟

پاسخ آيت الله العظمي بهجت: اگر از باب ايجاد انگيزه در ديگران نباشد ، ريا مي شود.

پايگاه اطلاع رساني حضرت آيت الله العظمي بهجت

پرسشهای درس

1ـ باطل شدن قرائت به سبب ریا به چه معناست؟

2ـ ریاهایی که باعث باطل شدن قرائت می‌شوند، کدامند؟

3ـ آيا عجب در قرائت موجب بطلان آن مي شود؟

4- اگر كسي چندين سال كلمه «احد» را در سوره توحيد به اشتباه «اهد» قرائت مي نموده و در حال حاضر متوجه آن شده بايد نمازهايي را كه خوانده اعاده كند؟

بيشتر بدانيم

مبحث نيت در عين اهميت فوق العاده اي كه دارد ، داراي ظرفيتها و دقايق بسيار است چه بسيار افراديكه دچار بيماري خطرناك ريا بوده در حاليكه خود از اين موضوع بي اطلاعند و چه بسا مؤمناني كه به دليل آشنا نبودن با موازين اخلاص و ريا ، دچار وسواس شده و كارهاي نيكو را به اين تصور كه آميخته با ريا هست ترك مي نمايند با مراجعه به كتب اخلاقي از جمله مجلد اول كتاب اخلاق در قرآن تأليف حضرت آيت الله العظمي مكارم شيرازي صفحات 266 تا 296 مباحث موانع اخلاص ، آثار اخلاص ، فلسفه تحريم ريا ، طريقه درمان ريا ، آيا نشاط در عبادت منافات با اخلاص دارد؟

و تفاوت ريا و سمعه را مطالعه فرماييد.

پي نوشت

[1] . حجت هادی ، قرآن در آئینه احکام،ص43 – برگرفته از كتاب عروه الوثقي . مبحث نيت.

[2] . بني هاشم خميني ، سيد محمد حسن ، توضيح المسائل مراجع جلد اول صفحه 501 مسأله 942

[3] . برگرفته از کتاب عروة الوثقی، مبحث نیت مسألۀ 8 و 9.

[4] . مطابق با فتواي حضرت امام خميني برگرفته از تحرير الوسيله جلد اول صفحه142 مسأله 2

[5] . عروه الوثقي جلد اول صفحه472 مسأله دهم . مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، خويي ، اراكي ، گلپايگاني.

[6] . بني هاشمي خميني ، توضيح المسائل مراجع صفحه 519 مسأله 997 مطابق با فتواي تمامي مراجع عظام تقليد

[7] . همان ، صفحه 520 مسأله998 مطابق با فتواي حضرات عظام امام خميني ، مكارم ، فاضل ، شبيري زنجاني ، صافي گلپايگاني. ساير مراجع عظام درباره وظيفه كسيكه حمد و سوره و اذكار نماز را نمي داند توضيحات مختلفي ارائه فرموده اند.

[8] . همان ، صفحه 520و521 مسأله 1000 مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، تبريزي ، فاضل ، شبيري زنجاني ، صافي گلپايگاني ، سيستاني ، مطابق فتواي آيت الله العظمي مكارم شيرازي در صورتي نماز باطل است كه تغيير ايجاد شده از نظر لغت عرب غلط باشد. مطابق فتواي آيت الله العظمي بهجت در صورتي نماز باطل است كه مطابق با نظر اهل لغت كلمه مورد نظر تلفظ نشده باشد و نيز مطابق يكي از قرائات سبعه نباشد.

[9]. همان ، ج اول، صفحه 521 مسأله 1002 مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، صافي گلپايگاني ، فاضل ، بهجت ، مطابق با فتواي حضرت آيت الله العظمي شبيري زنجاني مگر اينكه هر دو حالت در زبان عربي صحيح باشد و يكي را به قصد ذكر بگويد.

[10] . همان ، صفحه 521 مسأله 1001 مطابق با فتواي حضرات آيات امام خميني ، تبريزي ، سيستاني ، مطابق با فتواي حضرات آيات فاضل ، شبيري زنجاني و مكارم شيرازي بنابر احتياط مستحب نمازها را دوباره بخواند يا اگر وقت گذشته قضا نمايد. مطابق با فتواي حضرت آيت الله العظمي صافي گلپايگاني بايد نماز را دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد.

[11]. همان صفحه 742 ، مسأله 453 مطابق با فتواي تمامي مراجع عظام تقليد درباره ساير شروط امام جماعت از جمله بلوغ ، مرد بودن و ... به مسأله مورد اشاره مراجعه فرماييد.

[12]. مطابق با فتواي آيات عظام مقام معظم رهبري ، سيستاني ، بهجت ، استفتائات مقام معظم رهبري ج اول سؤال 598 و 599 و پايگاه اطلاع رساني مراجع فوق الذكر.